نت‌بلاکس بازگشایی اینترنت در ایران را تأیید کرد / اتصال از ۳۴ به ۸۶ درصد رسید

آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:

پس از ۸۷ روز قطعی و محدودیت گسترده، حالا «نت‌بلاکس» (NetBlocks)، نهاد ناظر بر قطعی اینترنت در جهان، بازگشایی اینترنت بین‌الملل در ایران را تأیید کرد. این نهاد با انتشار پستی با عنوان «خوش برگشتی ایران» (Welcome back Iran) اعلام کرد که داده‌های زنده شبکه از افزایش دوباره اتصال اینترنت در ایران حکایت دارد. بر اساس آخرین شاخص‌های این نهاد، سطح دسترسی‌ها از ۳۴ درصد عصر امروز (سه‌شنبه ۵ خرداد) به ۸۶ درصد تا دقایقی پیش رسیده است. این یعنی پس از ۸۷ روز، کاربران اینترنت ثابت (ADSL، VDSL و فیبر نوری) هم‌اکنون بدون محدودیت به شبکه جهانی متصل هستند.

وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز اعلام کرده است که «اینترنت همراه، امروز وصل می‌شود و بازگشایی کامل به وضعیت پیش از دی‌ماه ۱۴۰۴ تا فردا (چهارشنبه) انجام خواهد شد.» با این حال، برخی کاربران در شهرهای مختلف (به گزارش دیجیاتو) می‌گویند که هنوز دسترسی به اینترنت ندارند. نت‌بلاکس نیز تأکید کرده است که «محدودیت‌ها همچنان ادامه دارد و برخی کاربران هنوز به شبکه دسترسی ندارند.» معاون وزیر ارتباطات در هشداری فوری به کاربران گفت: «بعد از اتصال مجدد به اینترنت بین‌الملل، ابتدا سیستم عامل، مرورگر، آنتی‌ویروس، اپلیکیشن‌های بانکی و ابزارهای امنیتی خود را به‌روزرسانی کنید.» در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این خبر، تحلیل داده‌های نت‌بلاکس و توصیه‌های امنیتی را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.

تحلیل داده‌های نت‌بلاکس از بازگشایی اینترنت

نت‌بلاکس (NetBlocks) یک سازمان مستقل مستقر در ژنو (سوئیس) است که به صورت لحظه‌ای اتصال اینترنت در سراسر جهان را پایش می‌کند. داده‌های این سازمان برای محققان، روزنامه‌نگاران، و فعالان حقوق دیجیتال یک منبع معتبر محسوب می‌شود. بر اساس گزارش نت‌بلاکس، سطح دسترسی به اینترنت در ایران از ۳۴ درصد (عصر سه‌شنبه) به ۸۶ درصد در عرض چند ساعت افزایش یافته است. این جهش ۵۲ درصدی یکی از سریع‌ترین بازگشایی‌های اینترنت در تاریخ ایران است (در مقایسه با قطعی‌های قبلی که معمولاً چند روز طول می‌کشید). نکته قابل توجه این است که نت‌بلاکس عبارت «بازگشت به وضعیت قبل از دی‌ماه» را به کار نبرده است و تأکید کرده که «محدودیت‌ها همچنان ادامه دارد». ۱۴ درصد باقی‌مانده (که هنوز به اینترنت متصل نشده‌اند) عمدتاً شامل کاربران اینترنت همراه (موبایل) در مناطق روستایی و دورافتاده است که نیازمند به‌روزرسانی تجهیزات اپراتورها هستند. همچنین برخی کاربران در شهرهای بزرگ (تهران، اصفهان، شیراز، مشهد) نیز گزارش داده‌اند که هنوز دسترسی پایدار ندارند. نت‌بلاکس همچنین فیلترینگ را «محدودیت» تلقی می‌کند. به عبارت دیگر، اگرچه اتصال پایه برقرار شده است، اما دسترسی به پلتفرم‌های خاص (اینستاگرام، واتساپ، تلگرام، یوتیوب) همچنان مسدود است. این وضعیت در نمودارهای نت‌بلاکس به عنوان «محدودیت انتخابی» (Selective Restriction) ثبت می‌شود، نه «اتصال کامل».

جزئیات فنی بازگشایی در حوزه ثابت و همراه

بازگشایی اینترنت به صورت مرحله‌ای و از «حوزه ثابت» آغاز شده است. دلیل اولویت بندی:

• کنترل پذیری بیشتر

  حوزه ثابت (ADSL، VDSL، فیبر نوری) دارای آی‌پی ثابت و قابل ردیابی است. در صورت بروز مشکل امنیتی، دولت می‌تواند سریعاً دسترسی را قطع کند.

• کمتر بودن تعداد کاربران

  تعداد کاربران اینترنت ثابت (حدود ۱۰ میلیون نفر) بسیار کمتر از کاربران اینترنت همراه (بیش از ۶۰ میلیون نفر) است. بازگشایی مرحله‌ای، فشار روی زیرساخت‌ها را کاهش می‌دهد.

• آمادگی فنی اپراتورها

  اپراتورهای ارائه دهنده اینترنت ثابت (مخابرات، آسیاتک، شاتل، و...) در دوران قطعی، زیرساخت‌های خود را برای اتصال مجدد آماده کرده بودند.

وزارت ارتباطات وعده داده است که «اینترنت همراه تا فردا (چهارشنبه) به طور کامل وصل می‌شود». با این حال، اپراتورهای همراه (همراه اول، ایرانسل، رایتل) با چالش فنی «ترافیک بالا» مواجه هستند. پیش‌بینی می‌شود که در ۲۴ ساعت اول، سرعت اینترنت همراه کاهش یابد (به دلیل هجوم کاربران)، اما پس از ۴۸ ساعت به وضعیت عادی بازگردد. کاربرانی که هنوز دسترسی ندارند، توصیه می‌شود که دستگاه خود را ریستارت کنند (خاموش و روشن) و از سیم کارت اپراتور دیگر استفاده کنند (در صورت امکان).

هشدار امنیتی معاون وزیر ارتباطات

احسان چیت‌ساز، معاون وزیر ارتباطات، هشداری فوری و غیرمعمول صادر کرده است. او می‌گوید: «در دوره‌های قطعی یا محدودیت طولانی‌مدت، سطح آسیب‌پذیری دستگاه‌ها به شدت افزایش پیدا می‌کند.» دلیل این هشدار چیست؟

• وصله‌های امنیتی منتشر نشده

  در ۸۷ روز قطعی اینترنت، شرکت‌های بزرگ فناوری (مایکروسافت، گوگل، اپل، ادوبی، و...) ده‌ها وصله امنیتی (Security Patch) برای رفع آسیب‌پذیری‌های جدید منتشر کرده‌اند. کاربران ایرانی نتوانسته‌اند این وصله‌ها را دریافت کنند. در این مدت، بیش از ۱۰۰ آسیب‌پذیری جدید (CVE) شناسایی شده است که برخی از آنها «بسیار بحرانی» (Critical) بودند (مثلاً آسیب‌پذیری در مرورگر کروم که امکان اجرای کد مخرب از راه دور را می‌داد).

• فیلترشکن‌های ناامن

  میلیون‌ها کاربر ایرانی در طول قطعی اینترنت از فیلترشکن‌های رایگان و ناشناس استفاده کرده‌اند. بسیاری از این فیلترشکن‌ها (به ویژه نمونه‌های رایگان) خودشان بدافزار هستند. آنها می‌توانند تاریخچه مرورگر، رمز عبور، و حتی اطلاعات کارت بانکی کاربران را به سرقت ببرند.

• حملات سایبری در پنجره بازگشایی

  هکرها می‌دانند که سیستم‌ها در این مدت آسیب‌پذیر بوده‌اند و کاربران برای به‌روزرسانی عجله دارند. آنها ممکن است ایمیل‌های فیشینگ با عنوان «به‌روزرسانی آنتی‌ویروس خود را کلیک کنید» ارسال کنند یا سایت‌های جعلی شبیه به سایت‌های به‌روزرسانی معروف (مانند windowsupdate.com جعلی) ایجاد کنند.

چیت‌ساز تأکید کرده است که «اولین ساعات پس از بازگشت اینترنت، مهم‌ترین زمان برای بازیابی بهداشت سایبری کاربران است». توصیه عملی: قبل از هر کار دیگری (چک کردن ایمیل، مرور شبکه‌های اجتماعی، یا خرید آنلاین)، ابتدا «به‌روزرسانی خودکار» ویندوز، مک، یا لینوکس را فعال کنید. مرورگر خود (کروم، فایرفاکس، اج) را به آخرین نسخه به‌روز کنید. آنتی‌ویروس خود را آپدیت و یک اسکن کامل اجرا کنید. رمز عبور حساب‌های مهم خود (ایمیل، شبکه‌های اجتماعی، بانکداری آنلاین) را تغییر دهید.

اهمیت تأیید نت‌بلاکس برای افکار عمومی جهانی

تأیید نت‌بلاکس از بازگشایی اینترنت در ایران، از دو جهت اهمیت دارد:

۱. اعتبار بین‌المللی

نت‌بلاکس یک منبع بی‌طرف و معتبر است. خبر این سازمان توسط رسانه‌های بزرگ جهانی (رویترز، بی‌بی‌سی، گاردین، و...) بازنشر می‌شود. این به ایران کمک می‌کند تا تصویر خود را در افکار عمومی جهانی بهبود بخشد (نشان دهد که به سمت عادی‌سازی حرکت می‌کند). با این حال، نت‌بلاکس عبارت «محدودیت‌ها همچنان ادامه دارد» را نیز ذکر کرده است. یعنی جهان می‌داند که اینترنت ایران هنوز کاملاً آزاد نیست (به دلیل فیلترینگ).

۲. شفافیت برای مردم

سازمان‌های داخلی (وزارت ارتباطات) ممکن است به دلیل فشارهای سیاسی یا امنیتی، آمار دقیق ارائه ندهند. نت‌بلاکس به عنوان یک «شاهد ثالث» عمل می‌کند و به مردم ایران می‌گوید که «اتصال واقعاً در حال بازگشایی است». داده‌های لحظه‌ای نت‌بلاکس (که در سایت آنها قابل مشاهده است) نشان می‌دهد که کدام مناطق و کدام اپراتورها زودتر به اینترنت متصل می‌شوند. این شفافیت (حتی اگر از یک منبع خارجی باشد) به کاهش نگرانی عمومی کمک می‌کند.

نکته جالب: نت‌بلاکس در توییتر خود از عبارت «خوش برگشتی ایران» (Welcome back Iran) استفاده کرده است. این عبارت احساسی و مثبت است و نشان می‌دهد که این سازمان (و جامعه جهانی) از بازگشایی اینترنت ایران استقبال می‌کند.

چشم‌انداز و مراحل بعدی

با وجود بازگشایی اینترنت، سه مرحله بحرانی پیش روست:

۱. مرحله به‌روزرسانی و امن‌سازی (چند روز تا چند هفته)

همانطور که معاون وزیر ارتباطات هشدار داد، کاربران و کسب‌وکارها باید در اسرع وقت سیستم‌های خود را به‌روز کنند. کسب‌وکارهایی که سرورهایشان در این مدت آسیب دیده، باید نسخه پشتیبان (Backup) را بازیابی کنند. این مرحله پرتنش و حساس است.

۲. مرحله احیای اعتماد (چند ماه)

کاربران پس از ۸۷ روز قطعی، به خرید آنلاین و استفاده از خدمات اینترنتی اعتماد ندارند. کسب‌وکارها باید با ارائه تخفیف‌های ویژه، تضمین بازگشت کالا، و بهبود تجربه کاربری، مشتریان را دوباره جذب کنند. دولت نیز باید با شفافیت و ارائه تضمین‌های کتبی، از تکرار قطعی‌های طولانی مدت جلوگیری کند.

۳. مرحله رفع فیلترینگ (بلندمدت)

بازگشایی اینترنت به معنای رفع فیلترینگ نیست. میلیون‌ها کاربر همچنان برای دسترسی به اینستاگرام و واتساپ به فیلترشکن نیاز دارند. اگر دولت بخواهد واقعاً اقتصاد دیجیتال را احیا کند، باید گام بعدی (رفع فیلترینگ) را نیز بردارد. این تصمیم نیازمند اراده سیاسی در بالاترین سطوح است.

در مجموع، بازگشایی اینترنت یک «پیروزی بزرگ» برای فعالان حقوق دیجیتال و کسب‌وکارهای آنلاین است. اما راه طولانی در پیش است. نت‌بلاکس، وزارت ارتباطات، و کاربران، هر سه تأکید دارند که «بازگشایی کامل» هنوز به پایان نرسیده است. باید منتظر ماند و دید که آیا این روند ادامه می‌یابد یا دوباره محدودیت‌ها بازمی‌گردند.