آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در تحولی شگرف و بیسابقه، نخستوزیر پاکستان شامگاه یکشنبه (۲۴ خرداد ۱۴۰۵) از حصول توافق صلح میان ایران و آمریکا خبر داد. شهباز شریف در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که مراسم رسمی امضای این توافق روز جمعه ۱۹ ژوئن (۳۰ خرداد) در سوئیس برگزار خواهد شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا نیز در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» ضمن تأیید حصول توافق، از صدور دستور لغو فوری «محاصره دریایی بنادر ایران» خبر داد. ترامپ نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان پیدا کند.» بر اساس اعلام شهباز شریف، «هر دو طرف پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله در لبنان را اعلام کردهاند.» این مهمترین دستاورد توافق برای کاهش تنش در منطقه است.
این توافق در حالی حاصل میشود که ساعاتی پیش، علیاکبر ولایتی (مشاور رهبر جمهوری اسلامی) در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود: «خطای محاسباتی در بیروت، صبر را به پایان رساند و فرمان صادر شد. ساعت صفر فرا رسیده و پرتابگرها آماده میشوند.» با این حال، به گزارش نیویورک تایمز به نقل از سه مقام ایرانی، دونالد ترامپ از طریق میانجیگران خواستار «خویشتنداری» ایران شد. بنابر این گزارش، مقامات ایرانی در پی این درخواست، «حملات برنامهریزیشده به اسرائیل را لغو کردند.» ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، پیش از این نوشته بود: «پاسخ توسط جبهه متحد مقاومت قطعی است.» اما ظاهراً با فشار ترامپ و میانجیگران، ایران از حمله گسترده منصرف شده است.
شهباز شریف از تلاشهای میانجیگرانه «قطر، عربستان سعودی و ترکیه» قدردانی کرد. همچنین پاکستان و عمان نیز نقش کلیدی در تسهیل مذاکرات داشتند. به گفته شریف، «میانجیها مجموعهای از نشستها را در این هفته تسهیل خواهند کرد تا زمینه برای مذاکرات فنی و مراسم رسمی امضا فراهم شود.» با لغو محاصره دریایی، تنگه هرمز و بابالمندب (که شاهرگهای اقتصادی جهان هستند) بازگشایی میشوند. این اقدام، قیمت نفت را کاهش خواهد داد و تورم جهانی را مهار میکند. جهان نفس راحتی کشید.
جزئیات توافق و امضای رسمی در سوئیس
بر اساس اعلام نخستوزیر پاکستان، این توافق شامل چند بند اصلی است:
۱) پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله در لبنان. مهمترین بخش توافق. ایران و آمریکا (و به تبع آن اسرائیل) موافقت کردهاند که درگیریها در لبنان (بین اسرائیل و حزبالله) و همچنین حملات موشکی ایران به اسرائیل متوقف شود.
۲) بازگشایی تنگه هرمز و بابالمندب. با لغو محاصره دریایی، کشتیهای تجاری و نفتکشها میتوانند آزادانه تردد کنند. این موضوع قیمت نفت را کاهش میدهد و به نفع اقتصاد جهانی است.
۳) لغو تحریمهای نفتی ایران: هرچند در متن توافق به صراحت اشاره نشده، اما با لغو محاصره دریایی، عملاً تحریمهای نفتی ایران نیز برداشته میشود. ایران میتواند نفت خود را صادر کند.
۴) نقش سوئیس به عنوان کشور بیطرف: مراسم امضای توافق در ژنو (سوئیس) برگزار میشود. سوئیس سابقه طولانی در میانجیگری بین ایران و آمریکا دارد (مانند سفارت سوئیس به عنوان حافظ منافع آمریکا در ایران).
۵) نقش پاکستان، قطر، عربستان و ترکیه به عنوان میانجی: این کشورها از چند ماه قبل وارد عمل شده بودند تا تنش را کاهش دهند. عربستان سعودی (که روابطش با ایران در سالهای اخیر بهبود یافته) نقش مهمی ایفا کرده است.
چگونه جمهوری اسلامی از حمله به اسرائیل منصرف شد؟
ساعاتی پیش از اعلام توافق، علیاکبر ولایتی (مشاور رهبر ایران) در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود: «خطای محاسباتی در بیروت، صبر را به پایان رساند و فرمان صادر شد. ساعت صفر فرا رسیده و پرتابگرها آماده میشوند.» این تهدید صریح نشان میداد که ایران قصد دارد حملات موشکی گستردهای به اسرائیل انجام دهد. با این حال، به گزارش نیویورک تایمز، «دونالد ترامپ از طریق میانجیگران خواستار خویشتنداری ایران شد».
ترامپ با ارسال پیام به تهران، هشدار داد که اگر ایران به اسرائیل حمله کند، توافق صلح از بین خواهد رفت و آمریکا نیز در کنار اسرائیل وارد جنگ خواهد شد. در محافل قدرت در تهران بحثهایی در جریان بود: برخی استدلال میکردند که «تلافی کردن، بازی در زمین اسرائیل برای از مسیر خارج کردن توافق صلح میان تهران و واشنگتن خواهد بود.» در نهایت، «مقامات ایرانی حملات برنامهریزیشده به اسرائیل را لغو کردند.» این یک پیروزی بزرگ برای دیپلماسی ترامپ بود.
واکنش اسرائیل و کشورهای منطقه
اسرائیل هنوز واکنش رسمی نشان نداده است، اما تحلیلگران معتقدند که نتانیاهو از این توافق «ناراضی» است. اسرائیل همواره مخالف هرگونه توافق با ایران بوده است. با این حال، آمریکا به عنوان متحد اصلی اسرائیل، از آنها خواسته است که به آتشبس پایبند باشند. کشورهای عربی (عربستان، امارات، بحرین، قطر، عمان): از این توافق استقبال کردهاند. بازگشایی تنگه هرمز به نفع اقتصاد آن هاست (صادرات نفت). همچنین کاهش تنش در منطقه، امنیت آنها را افزایش میدهد.
- ترکیه و پاکستان: نقش میانجی را ایفا کردند و از موفقیت دیپلماسی خود احساس غرور میکنند.
- چین و روسیه: از این توافق استقبال کردهاند. چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، از بازگشایی تنگه هرمز سود میبرد. روسیه نیز از کاهش تنش در خاورمیانه (که به نفع متحدش ایران است) خرسند است.
پیامدهای لغو محاصره دریایی بر اقتصاد جهان
با لغو محاصره دریایی، «تنگه هرمز» (که ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند) و «بابالمندب» (که ۱۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند) بازگشایی میشوند. این اقدام سه پیامد مهم دارد:
۱) کاهش قیمت نفت
قیمت هر بشکه نفت از ۱۵۰ دلار (در زمان محاصره) به ۷۰-۸۰ دلار کاهش خواهد یافت. این امر تورم جهانی را مهار میکند و به نفع اقتصاد کشورهای واردکننده نفت (مانند چین، هند، ژاپن، آلمان و...) است.
۲) کاهش تورم در ایران
با صادرات نفت، درآمدهای ارزی ایران افزایش مییابد. نرخ دلار در بازار آزاد از ۱۸۰,۰۰۰ تومان به ۱۲۰,۰۰۰-۱۳۰,۰۰۰ تومان کاهش مییابد. این امر قدرت خرید مردم را افزایش میدهد.
۳) بازگشت اعتماد سرمایهگذاران
با کاهش تنش، سرمایهگذاران خارجی به منطقه بازمیگردند. بورس تهران رشد خواهد کرد و اقتصاد ایران جان تازهای میگیرد.
چشمانداز آینده و سناریوهای پیش رو
سه سناریو برای آینده قابل تصور است:
-
سناریوی اول (موفقیت توافق - احتمال ۶۰ درصد)
ایران و آمریکا به توافق پایبند میمانند. تحریمها لغو میشود و اقتصاد ایران رونق میگیرد. تنش در منطقه کاهش مییابد و اسرائیل نیز ناچار به پذیرش آتشبس میشود.
-
سناریوی دوم (نقض توافق توسط یک طرف - احتمال ۳۰ درصد)
اسرائیل یا گروههای تندرو در ایران توافق را نقض میکنند. ممکن است اسرائیل حملات محدودی به سوریه یا لبنان انجام دهد یا ایران از طریق حزبالله، اسرائیل را هدف قرار دهد. در این صورت، تنش بازمیگردد.
-
سناریوی سوم (شکست کامل - احتمال ۱۰ درصد)
توافق پس از مدتی به طور کامل از بین میرود. تحریمها بازمیگردند و تنگه هرمز دوباره بسته میشود. جنگ منطقهای گستردهای آغاز میشود. این سناریو کماحتمال است، اما غیرممکن نیست.
به هر حال، جهان نفس راحتی کشید. مردم ایران و آمریکا نیز امیدوارند که این توافق، آغازی برای صلح پایدار و رفع تحریمها باشد. اما تاریخ نشان داده که توافقهای ایران و آمریکا (مانند برجام) شکننده هستند. باید منتظر ماند و دید.